Sekcja Patrystyczna
przy Komisji ds. Nauki Katolickiej Konferencji Episkopatu Polski


To, co mówisz, niech będzie pełne treści. I niech nie wychodzi z twoich ust żadne słowo zawieszone w próżni i pozbawione znaczenia.

św. Ambroży

Menu


Aktualności

O sekcji

Sekcja Patrystyczna przy Komisji ds. Nauki Katolickiej Konferencji Episkopatu Polski
 
Sekcja Patrystyczna przy Komisji ds. Nauki Katolickiej Konferencji Episkopatu Polski powstała 3. listopada 1977 r. podczas międzynarodowego sympozjum patrystycznego zorganizowanego w Lublinie przez Międzywydziałowy Zakład Badań nad Antykiem Chrześcijańskim KUL. Była to realizacja postulatu utworzenia samodzielnej jednostki skupiającej specjalistów w zakresie literatury i teologii wczesnochrześcijańskiej, zgłoszonego przez ks. dr. hab. Wacława Hryniewicza podczas Kongresu Teologów Polskich w Krakowie w 1976 r. i popartego przez ks. kard. Karola Wojtyłę. Szczególny udział w powstaniu Sekcji mieli: ks. dr Emil Stanula, kierownik Katedry Patrologii ATK i prof. Leokadia Małunowiczówna, kierownik Międzywydziałowego Zakładu Badań nad Antykiem Chrześcijańskim KUL. Zgodnie z regulaminem Sekcji należą do niej pracownicy naukowo-dydaktyczni (od stopnia doktora wzwyż) dyscyplin patrystycznych, wykładający w wyższych uczelniach katolickich w Polsce, oraz inne osoby – duchowne i świeckie – posiadające specjalizację w tym zakresie. Przez wspomniane dyscypliny rozumie się patrologię jako studium życia, działalności i myśli teologicznej pisarzy wczesnochrześcijańskich (od I do VII w.) w kontekście historyczno-kulturowym, oraz archeologię chrześcijańską, czyli studium pomników kultury materialnej tego okresu. Zadaniem Sekcji jest: inicjowanie i koordynowanie współpracy naukowej członków Sekcji; doskonalenie metod nauczania patrologii; organizowanie dorocznych sympozjów naukowych poświęconych tematyce patrystycznej, połączonych z wymianą myśli między różnymi ośrodkami naukowymi w Polsce i omówieniem aktualnych spraw naukowo-dydaktycznych, tłumaczeniowych i wydawniczych oraz prezentacją nowych pracowników z dziedziny patrologii. Sekcja Patrystyczna – zgodnie ze wskazaniami Soboru Watykańskiego II, a szczególnie Instrukcji o studium Ojców Kościoła w formacji kapłańskiej Kongregacji ds. Wychowania Katolickiego z 10.11.1989 r. – wielokrotnie dawała sugestie do „ratio studiorum” w seminariach i na wydziałach teologicznych, zmierzające do przywrócenia patrologii właściwego miejsca wśród innych dyscyplin teologicznych i oddzielenia jej od historii Kościoła jako odrębnej dziedziny wiedzy o charakterze przede wszystkim teologicznym, skupiającej się na badaniu myśli doktrynalnej, egzegetycznej, ascetycznej i pastoralnej Kościoła, zawartej w piśmiennictwie wczesnochrześcijańskim.
 
Na czele Sekcji stoi zarząd wybierany zwyczajną większością głosów członków Sekcji na pięcioletnią kadencję, która w wyjątkowych wypadkach może zostać nieznacznie przedłużona. Zarząd tworzą: prezes, wiceprezes i sekretarz – skarbnik. W skład pierwszego zarządu weszli: ks. dr Stanisław Longosz – prezes, ks. dr Marek Starowieyski – wiceprezes, ks. dr Emil Stanula – sekretarz, ks. dr Wincenty Myszor – skarbnik. Do zarządu powołano ponadto przedstawiciela KUL – prof. Leokadię Małunowiczównę oraz reprezentanta archeologów chrześcijańskich – doc. dr hab. Barbarę Filarską. Urząd prezesa Sekcji sprawowali kolejno: ks. dr Stanisław Longosz (1977-83), ks. dr Bogdan Częsz (1983-1990), ks. prof. dr hab. Franciszek Drączkowski (1990-1996), ks. dr hab. Jerzy Pałucki, prof. KUL (1996-2001), ks. dr hab. Józef Naumowicz, prof. UKSW (2001-2007), ks. dr hab. Mariusz Szram, prof. KUL (2007-2012). Aktualny zarząd, powołany na kadencję 2012-2017, tworzą: ks. prof. dr hab. Mariusz Szram – prezes, ks. dr hab. Bogdan Czyżewski, prof. UAM – wiceprezes i ks. dr Jerzy Duda – skarbnik. Sekcja Patrystyczna liczy obecnie ponad 100 członków, co wskazuje na dynamiczny rozwój wyspecjalizowanej kadry naukowo-dydaktycznej zajmującej się starożytnością chrześcijańską w ciągu ostatnich 30 lat. Wzrost ilościowy polskich patrologów pociąga za sobą istotną zmianę jakościową, gdy weźmie się pod uwagę, że jeszcze do niedawna wiele diecezji nie posiadało patrologa przygotowanego przez studia specjalistyczne.
 
Od początku istnienia Sekcji organizowane są coroczne sympozja naukowe, odbywające się w różnych uczelniach katolickich: Wyższych Seminariach Duchownych i na Wydziałach Teologicznych. Sympozja te mają często charakter międzynarodowy. Uczestniczyli w nich wielokrotnie prelegenci z Włoch, Watykanu, Francji i Ukrainy. Materiały z posiedzeń są wydawane regularnie w formie książkowej. Podejmowane dotąd tematy to: „Modlitwa starożytnych chrześcijan” (Tarnów 1978); „Św. Bazyli Wielki – w 1600. rocznicę śmierci” (Lublin 1979); „Św. Benedykt i jego Reguła – w 1500. rocznicę urodzin” (Wrocław 1980); „1550-lecie Soboru Efeskiego” (Niepokalanów 1981); „Ojcowie Kościoła w kulturze polskiej” (1983; w ramach V Kongresu Teologów Polskich); „Chrystocentryzm i chrystologia Ojców Kościoła” (Gdańsk-Oliwa 1984); „Eklezjologia Ojców Kościoła i użyteczność patrologii w dialogu ekumenicznym, zwłaszcza z prawosławiem” (Białystok 1985); „Eucharystia u Ojców Kościoła” (Włocławek 1986); „Pneumatologia patrystyczna” (Pelplin 1987); „Mariologia Ojców” (Nysa 1988); „Związki tradycji patrystycznej z piśmiennictwem cyrylo-metodiańskim oraz wzajemne przenikanie się tradycji wschodniej i zachodniej” (Lublin 1989; w ramach VI Kongresu Teologów Polskich); „Wybrane zagadnienia eschatologii Ojców Kościoła” (Koszalin 1990); „Sakramenty inicjacji chrześcijańskiej w nauczaniu Ojców Kościoła” (Przemyśl 1991); „Wczesnochrześcijańska asceza” (Paradyż-Gościkowo 1992); „Ewangelizacja w epoce patrystycznej” (Sandomierz 1993); „Godność chrześcijanina w nauczaniu Ojców Kościoła” (Łomża 1994); „Droga doskonalenia chrześcijańskiego w epoce patrystycznej” (Gniezno 1995); „Ojcowie Kościoła wobec filozofii i kultury klasycznej” (Toruń 1996); „Grzech pierworodny w nauce Ojców Kościoła” (Kraków 1997); „Demonologia w nauce Ojców Kościoła” (Siedlce 1998); „Millenaryzm wczesnochrześcijański” (Legnica 1999); „Czas w nauczaniu Ojców Kościoła” (Ełk 2000); „Salus extra Ecclesiam non est (św. Cyprian, Epistulae 73, 21). Patrystyczna koncepcja Kościoła” (Radom 2001); „Jeden chrzest na odpuszczenie grzechów” (Kielce 2002); „Patrystyczne homilie i komentarze biblijne” (Brenna k. Katowic 2003); „Ojcowie Kościoła w kulturze Europy” (Lublin 2004; w ramach VII Kongresu Teologów Polskich) „Świat pogański, judaizm i chrześcijaństwo w okresie patrystycznym” (Poznań 2005); „Lex orandi lex credendi” (Białystok 2006); „Wczesnochrześcijańska literatura orientalna” (Łódź 2007); „Problemy duszpasterskie starożytnego Kościoła” (Ołtarzew k. Warszawy 2008); „Kościół starożytny – królestwo Chrystusa i instytucja” (Płock 2009); „Katechumenat i inicjacja chrześcijańska w Kościele starożytnym” (Siedlce 2010); „Sens ludzkiej egzystencji w ocenie Ojców Kościoła” (Poznań 2010; w ramach VIII Kongresu Teologów Polskich); „Ortodoksja, herezja, schizma w Kościele starożytnym” (Stary Sącz 2011); „Zło w człowieku, Kościele i świecie według Ojców Kościoła” (Katowice 2012),  „Wiara w rozumieniu Ojców Kościoła”     (Toruń 2013); „Antropologia duchowa Ojców Kościoła” (Gniezno 2014).
 
Wielu członków Sekcji Patrystycznej należy do prestiżowego międzynarodowego stowarzyszenia patrologów Association Internationale d’Études Patristiques (za kontakty z AIEP odpowiada ks. dr hab. Leszek Misiarczyk, prof. UKSW) i uczestniczy aktywnie w najważniejszych międzynarodowych konferencjach patrystycznych, takich jak: Colloquium Origenianum, kongresy patrystyczne w Oxfordzie czy sympozja na Instytucie Patrystycznym „Augustinianum” w Rzymie. Przede wszystkim jednak członkowie Sekcji biorą udział w ogólnopolskich sympozjach patrystycznych. Oprócz wspomnianych wyżej dorocznych spotkań sekcyjnych są to m. in. sympozja poświęcone literaturze patrystycznej i sztuce wczesnochrześcijańskiej organizowane w Warszawie przez patrologów z UKSW – początkowo ks. prof. Emila Stanulę i ks. prof. Wincentego Myszora, a następnie ks. prof. Józefa Naumowicza, ks. prof. Tadeusza Kołosowskiego, o. prof. Leona Nieściora; w Lublinie przez wiele lat przez ks. prof. Stanisława Longosza, a obecnie przez ks. prof. Jerzego Pałuckiego, ks. prof. Mariusza Szrama i ks. dra MarcinaWysockiego; w Kazimierzu n. Wisłą przez prof. Bożenę Iwaszkiewicz-Wronikowską i dr Annę Głowę.
 
Patrolodzy zrzeszeni w Sekcji Patrystycznej podejmują wspólne inicjatywy tłumaczeniowe i wydawnicze o charakterze naukowym i popularnonaukowym. Poza podręcznikami patrologii (F. Drączkowski, Patrologia, Pelplin-Lublin 20094; A. Żurek, Wprowadzenie do Ojców Kościoła, Tarnów 20013) i teologii wczesnochrześcijańskiej (H. Pietras, Początki teologii Kościoła, Kraków 20072) oraz licznymi monografiami z zakresu myśli filozoficzno-teologicznej różnych autorów epoki patrystycznej, opublikowanymi w ostatnich latach, oraz wciąż wzrastającą liczbą przekładów pism wczesnochrześcijańskich w seriach źródłowych („Pisma Starochrześcijańskich Pisarzy” – red. E. Stanula, W. Myszor, T. Kołosowski, J. Naumowicz, L. Misiarczyk, L. Nieścior, S. Kalinkowski; „Źródła Myśli Teologicznej” – red. H. Pietras, A. Baron; „Biblioteka Ojców Kościoła” – red. J. Naumowicz; „Pisma Ojców Kościoła” – red. F. Lenort i P. Wygralak; „Źródła Monastyczne”, „Ojcowie żywi”, „Muza wczesnochrześcijańska”, „Apokryfy” – red. M. Starowieyski), publikacje członków Sekcji można od wielu lat odnaleźć przede wszystkim w periodyku „Vox Patrum”, którego redaktorem-założycielem był ks. dr hab. Stanisław Longosz, prof. KUL, a obecnym redaktorem jest ks. dr hab. Piotr Szczur, prof. KUL; a także w serii „Studia Antiquitatis Christianae”, rozpoczętej na ATK przez ks. prof. dr hab. Wincentego Myszora i kierowanej przez niego w latach 1977 – 2001; następnie na Uniwersytecie Śląskim w założonej przez ks. prof. dra hab. Wincentego Myszora w 2002 roku serii „Studia Antiquitatis Christianae, Series Nova”; oraz w czasopiśmie „Teologia patrystyczna”, redagowanym przez ks. prof. dra hab. Bogdana Częsza z Uniwersytetu A. Mickiewicza w Poznaniu. Jedną z ostatnich inicjatyw jest rozpoczęta w 2010 r. przez patrologów z UKSW publikacja polskiego wydania wielotomowego dzieła „Biblia komentowana przez Ojców Kościoła”, wydanego wcześniej w językach angielskim i włoskim, obejmującego wybór najbardziej charakterystycznych komentarzy patrystycznych do poszczególnych ksiąg biblijnych. Sekcja Patrystyczna podczas swojej wieloletniej działalności przygotowała także szereg ksiąg jubileuszowych dla uczczenia wybitnych polskich badaczy antyku chrześcijańskiego, m.in. prof. Barbary Filarskiej, prof. Leokadii Małunowiczówny, ks. prof. Marka Starowieyskiego, ks. prof. Stanisława Longosza, ks. prof. Emila Stanuli, ks. dra hab. Wacława Eborowicza, ks. prof. Edwarda Stańka, ks. prof. Wincentego Myszora i ks. prof. Augustyna Eckmanna, a obecnie pracuje nad uhonorowaniem w podobny sposób ks. prof. Franciszka Drączkowskiego (KUL) i ks. prof. Jerzego Wolinskiego (Institut Catholique, Paris).